AI धोरणाची उदाहरणे: सार्वजनिक मार्गदर्शक तत्त्वे आणि कंपन्यांसाठी तयार केलेली नमुना धोरणे

इतर संस्थांच्या AI धोरणांतून तुम्ही काय शिकू शकता?

इतर संस्थांची AI धोरणे जशीच्या तशी स्वीकारण्यासाठी नव्हे, तर त्यांची रचना आणि शब्दयोजना समजून घेण्यासाठी सर्वाधिक उपयुक्त असतात. त्यांची साधने, करार आणि बंधने तुमच्यापेक्षा वेगळी असतात. एखाद्या तत्त्वाचे प्रत्यक्ष सूचनेत रूपांतर कसे केले आहे हे समजून घेण्यासाठी उदाहरण वाचा, मग तुमच्या कामाच्या पद्धतींसाठी स्वतःचे धोरण लिहा.

खालील सार्वजनिक उदाहरणांचे वर्णन त्यांच्या प्रकाशित दस्तऐवजांवर आधारित आहे; हे दस्तऐवज 16 ऑक्टोबर 2026 रोजी तपासले होते. कंपन्यांची उदाहरणे काल्पनिक असून या पानासाठी लिहिलेली आहेत; त्यातून तयार धोरणाचे स्वरूप दिसते, कोणत्याही वास्तविक व्यवसायासाठी शिफारस केली जात नाही. यातील कोणतीही गोष्ट कायदेशीर सल्ला नाही.

बॉस्टन शहराचे निर्मितिक्षम AI विषयीचे मार्गदर्शन काय सांगते?

बॉस्टन शहर प्रशासनाने May 2023 मध्ये जनरेटिव्ह AI वापरण्याबाबत कर्मचाऱ्यांसाठी अंतरिम मार्गदर्शक तत्त्वांची आवृत्ती 1.1 प्रसिद्ध केली. ती बॉस्टन सार्वजनिक शाळा वगळता शहराच्या संस्था आणि विभागांना लागू होती. या छोट्या दस्तऐवजात जबाबदारीने प्रयोग करण्यास प्रोत्साहन दिले आहे आणि त्याच वेळी तीन मूलभूत नियम ठरवले आहेत.

प्रथम, AI ने तयार केलेल्या सर्व मजकुरातील तथ्ये तपासा आणि त्याचे पुनरावलोकन करा. विशेषतः सार्वजनिक संवादासाठी किंवा निर्णय घेण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या मजकुरात चुकीची माहिती आणि पूर्वग्रह आहेत का ते पाहा. दुसरे म्हणजे, AI वापरल्याचे स्पष्ट करा आणि त्यात मॉडेलचा प्रकार व आवृत्ती नमूद करा. श्रेय देण्याचा नमुना असा: "हे वर्णन ChatGPT 3.5 ने तयार केले असून त्याचे संपादन केले आहे:" यानंतर लेखकाचे नाव द्या. तिसरे म्हणजे, प्रॉम्प्टमध्ये संवेदनशील किंवा खाजगी माहिती देऊ नका; याची साधी कसोटी अशी आहे की जी माहिती तुम्ही इतरांना सांगणार नाही किंवा जिचा प्रॉम्प्ट सार्वजनिक ठिकाणी ठेवणार नाही, ती माहिती त्यात समाविष्ट करू नका.

लहान व्यवसायाला काय स्वीकारता येईल: साधन वापरणारी व्यक्ती त्यातून मिळालेल्या मजकुरासाठी जबाबदार राहते हे तत्त्व, जे बोस्टन स्वयंचलित शब्ददुरुस्तीच्या उदाहरणातून स्पष्ट करते, आणि प्रत्येक नियमासोबत थोडक्यात कारण देण्याची सवय. कशाची गरज नसेल: प्रत्येक मजकुरावर AI वापरल्याचे जाहीर करणे बंधनकारक ठेवणे. हे ग्राहकांसाठी मसुदे लिहिणाऱ्या संस्थेपेक्षा सार्वजनिक संस्थेला अधिक योग्य ठरते.

ब्रिटन सरकारच्या AI वापर मार्गदर्शिकेत काय समाविष्ट आहे?

ब्रिटन सरकारची डिजिटल सेवा यांनी 10 February 2025 रोजी प्रकाशित केलेली ब्रिटन सरकारची AI मार्गदर्शिका, त्यांच्या January 2024 मधील निर्मितीक्षम AI कार्यचौकटीचा विस्तार करते आणि सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी दहा तत्त्वे मांडते. त्यांत AI काय आहे आणि त्याच्या मर्यादा जाणून घेणे, AI चा कायदेशीर, नैतिक आणि जबाबदार वापर करणे, सुरक्षितपणे वापरणे, योग्य टप्प्यांवर अर्थपूर्ण मानवी नियंत्रण ठेवणे, कामासाठी योग्य साधन वापरणे आणि ही तत्त्वे आपल्या संस्थेच्या धोरणांसोबत वापरणे यांचा समावेश आहे.

लहान कंपनीला आवश्यक असते त्यापेक्षा ते बरेच मोठे आहे आणि त्याचा मोठा भाग AI प्रणाली विकत घेणे व तयार करणे याबद्दल आहे. लहान व्यवसायासाठी उपयुक्त भाग म्हणजे तत्त्वांची यादी तपासणीसूची म्हणून वापरणे: तुमच्या धोरणात मर्यादा, सुरक्षा, मानवी नियंत्रण किंवा योग्य साधनाचा वापर यांशी संबंधित काहीच नसेल, तर त्यात बहुधा उणीव आहे.

लहान एजन्सीसाठी AI धोरण कसे असते?

पहिले उदाहरण ब्राइटवॉटर वर्ड्स या आशयनिर्मिती करणाऱ्या काल्पनिक 12 जणांच्या संस्थेचे आहे. ती ग्राहकांसाठी ब्लॉग लेख आणि वृत्तपत्रिका लिहिते, संभाषण सहाय्यकाची व्यावसायिक कार्यजागा वापरते आणि तिच्याकडे स्वतःचा कायदेविषयक संघ नाही. तिचे धोरण एका पानाचे आहे.

"1. जबाबदार व्यक्ती: [संस्थापकाचे नाव]; पर्यायी जबाबदार व्यक्ती [वरिष्ठ संपादकाचे नाव]. 2. साधने: [सहाय्यक] मधील फक्त Brightwater चे व्यावसायिक कार्यक्षेत्र वापरा आणि कंपनीच्या खात्यातून प्रवेश करा. 3. माहिती: सार्वजनिक सामग्री आणि आपले स्वतःचे मसुदे वापरू शकता. ग्राहकांच्या सूचना आणि मसुदे फक्त ग्राहक यादीत 'AI वापरण्यास परवानगी' अशी नोंद असलेल्या ग्राहकांसाठी वापरू शकता. ग्राहकांच्या विश्लेषणातील माहिती, करार किंवा गोपनीय म्हणून चिन्हांकित केलेली कोणतीही माहिती कधीही पेस्ट करू नका. 4. पडताळणी: ग्राहकांसाठीच्या मजकुरातील प्रत्येक तथ्य, आकडा, उद्धरण आणि दुवा तुम्ही स्वतः उघडलेल्या स्रोताशी पडताळला जातो. ज्याची खात्री करता येत नाही ते काढून टाका. 5. वापराची माहिती देणे: मसुद्याचा मोठा भाग AI ने तयार केला असल्यास तुमच्या संपादकाला सांगा; AI वापराबाबत प्रत्येक ग्राहकाच्या सूचनांचे पालन करा. 6. प्रश्न किंवा चुका: त्याच दिवशी [संस्थापक] यांना विचारा किंवा कळवा. 7. आढावा: दर सहा महिन्यांनी."

हे का उपयोगी ठरते: हे एका पानात मावते, यात संबंधित व्यक्तींची नावे असतात आणि कोणत्या ग्राहकांनी AI वापराला संमती दिली आहे याची नोंद ठेवण्याचे मुख्य काम ग्राहकांची यादी करते.

लेखा व्यवसायासाठी AI धोरण कसे असते?

दुसरे उदाहरण म्हणजे ॲशबी अँड कोल ही 35 कर्मचाऱ्यांची काल्पनिक लेखा सेवा संस्था. ती ग्राहकांच्या आर्थिक नोंदी आणि वैयक्तिक डेटा हाताळते, त्यामुळे तिच्या धोरणात माहितीबाबत अधिक कडक नियम आहेत आणि व्यावसायिक निर्णयक्षमतेबाबत एक अतिरिक्त नियम आहे.

"1. जबाबदार व्यक्ती: कार्यालय व्यवस्थापक [नाव]; माहिती संरक्षणासंबंधी प्रश्नांसाठी [नाव]. 2. साधने: [सहाय्यक] चे व्यावसायिक कार्यक्षेत्र आणि नोंदवहीत नमूद केलेली आपल्या कार्यालयीन सॉफ्टवेअरमधील AI वैशिष्ट्ये. इतर कोणतीही साधने वापरू नयेत. 3. माहिती: कोणत्याही सर्वसाधारण वापराच्या सहाय्यकात ग्राहकांच्या आर्थिक नोंदी, कर ओळख क्रमांक, बँक तपशील किंवा वैयक्तिक माहिती टाकू नका. कार्यालयीन सॉफ्टवेअरमधील AI वैशिष्ट्ये ग्राहकांच्या माहितीवर फक्त नोंदवहीत नमूद केलेल्या कामांसाठीच वापरता येतील. 4. व्यावसायिक विवेक: स्पष्टीकरणांचे मसुदे तयार करण्यासाठी आणि मार्गदर्शक सूचनांचा सारांश काढण्यासाठी AI मदत करू शकते, पण ग्राहकाला द्यायचा सल्ला मूळ नियम तपासलेल्या पात्र कर्मचारी सदस्यानेच तयार करून मंजूर केला पाहिजे. 5. आकडे: AI च्या मदतीने तयार केलेल्या दस्तऐवजातील प्रत्येक आकड्याची, तो पाठवण्यापूर्वी, मूळ माहितीवरून पुन्हा गणना केली जाते. 6. घटना: माहितीशी संबंधित घटनांसाठी अस्तित्वात असलेल्या प्रक्रियेचे पालन करा. 7. आढावा: दरवर्षी आणि सॉफ्टवेअरच्या अटी बदलल्यावर."

हे का उपयोगी ठरते: यात सर्वसाधारण सहाय्यक आणि ग्राहकांचा डेटा हाताळण्यासाठी संस्थेचा आधीच विश्वास असलेल्या सॉफ्टवेअरमधील साधने यांच्यात स्पष्ट फरक केला आहे आणि व्यावसायिक सल्ला देण्याची जबाबदारी स्पष्टपणे माणसांकडेच ठेवली आहे.

सॉफ्टवेअर कंपनीसाठी AI धोरण कसे असते?

तिसरे उदाहरण म्हणजे लार्कस्पर क्लाउड ही 90 कर्मचाऱ्यांची काल्पनिक सॉफ्टवेअर कंपनी. तिच्यात अभियांत्रिकी, विक्री आणि सहाय्य विभाग आहेत. तिच्या धोरणात संपूर्ण कंपनीला लागू होणारा एक छोटा विभाग आणि प्रत्येक विभागासाठी विशिष्ट नियमांचे एक पान आहे.

संपूर्ण कंपनीसाठी: "नोंदवहीतील साधनेच तुमच्या कंपनीच्या खात्याने वापरा. नोंदवहीत संबंधित कार्यपद्धतीला मंजुरी असल्याशिवाय कोणत्याही AI साधनात गुप्त माहिती, प्रवेश तपशील किंवा ग्राहकांचा डेटा कधीही टाकू नका. तुम्ही जे वितरित करता किंवा पाठवता त्याची जबाबदारी तुमची आहे. चुका झाल्याच दिवशी [सुरक्षा प्रमुख] यांना कळवा."

अभियांत्रिकी: "कंपनीच्या कोड संग्रहांवर मंजूर कोडिंग सहाय्यक वापरता येईल. तयार केलेल्या कोडचे नेहमीप्रमाणे पुनरावलोकन आणि चाचण्या केल्या जातील. वैयक्तिक माहिती असलेल्या प्रत्यक्ष कार्यरत प्रणालींच्या नोंदी पेस्ट करू नका. तयार केलेला कोडचा कोणताही लक्षणीय भाग कॉपी केलेला वाटत असल्यास त्याचा परवाना तपासा." विक्री: "संभाव्य ग्राहकांच्या संपर्क याद्या सहाय्यकात टाकू नका. उत्पादनाची कामगिरी किंवा ग्राहकांना मिळालेले परिणाम यांबाबत AI ने लिहिलेले दावे उत्पादन विपणन विभागाकडून पडताळल्याशिवाय पाठवू नका." ग्राहक सहाय्य: "उत्तरांचे मसुदे पाठवण्यापूर्वी सहाय्य प्रतिनिधी ते वाचून संपादित करतात. सहाय्यक वापरण्यापूर्वी खाते आणि देयकांचे तपशील काढून टाका."

हे का उपयोगी ठरते: आधी सर्वांसाठी एकच नियमसंच आणि त्यानंतर प्रत्येक संघाचे विशिष्ट धोके त्या संघाला समजणाऱ्या भाषेत लिहिलेले असतात.

ही उदाहरणे एकमेकांपेक्षा कशी वेगळी आहेत आणि का?

या उदाहरणांमध्ये मुख्य फरक माहिती हाताळताना किती काटेकोरपणा ठेवला जातो हा आहे, कारण त्यांची जोखीम तिथेच वेगळी आहे. संस्थेसाठी मुख्य जोखीम म्हणजे ग्राहकाची गोपनीय योजना उघड होणे किंवा बनावट दावा प्रसिद्ध होणे; लेखा सेवा देणाऱ्या व्यवसायासाठी ग्राहकांची आर्थिक आणि वैयक्तिक माहिती ही जोखीम आहे; तर सॉफ्टवेअर कंपनीसाठी संगणकीय संहिता आणि नोंदींमधील गोपनीय माहिती व ग्राहकांचा डेटा ही जोखीम आहे.

नमुन्यातील कोणत्या कलमांमध्ये आपल्या गरजेनुसार बदल करून ती वापरणे योग्य ठरेल?

कर्मचाऱ्यांसाठीच्या चांगल्या AI धोरणांमध्ये ही कलमे वारंवार दिसतात, कारण प्रत्येक कलम एका तत्त्वाचे कृतीत रूपांतर करते. शब्दरचना तुमच्या गरजेनुसार बदला आणि तुमची नावे व साधने भरा; नमुना मार्गदर्शकात संपूर्ण रचना दिलेली आहे.

AI वापराविषयीच्या कमकुवत धोरणांच्या उदाहरणांमध्ये काय चुकते?

कमकुवत उदाहरणे सहसा एकतर अस्पष्ट किंवा अव्यवहार्य असतात. अस्पष्ट उदाहरणे कोणते साधन किंवा कोणता डेटा हे न सांगता "AI जबाबदारीने वापरा" आणि "गोपनीय डेटाचे संरक्षण करा" असे सांगतात, त्यामुळे त्यानुसार कोणालाही कृती करता येत नाही. अव्यवहार्य उदाहरणे AI च्या सर्व वापरावर बंदी घालतात, पण कार्यालयीन सॉफ्टवेअर संचातील AI सुविधा आधीच सुरू असतात. यामुळे लोक धोरणाकडे दुर्लक्ष करायला शिकतात.

इतर सामान्य समस्या: जबाबदार व्यक्ती ठरवलेली नसल्यामुळे प्रश्न अनुत्तरित राहतात; पुनरावलोकनाची तारीख नसल्यामुळे साधनांची यादी कालबाह्य होते; आणि प्रशिक्षण नसल्यामुळे लोक असा दस्तऐवज स्वाक्षरी करून स्वीकारतात जो त्यांना प्रत्यक्ष वापरता येत नाही. सरावाच्या टप्प्यासाठी Tosheo.ai विकसित केले जात आहे. नियोजित भूमिकानुसार धड्यांच्या शेवटी प्रत्यक्ष काम असेल, ज्याचे मूल्यमापन सर्वांना दिसणाऱ्या निकषांनुसार केले जाईल. ते तुमचे धोरण लिहून देत नाही आणि येथे दिलेल्या काल्पनिक कंपन्यांपैकी कोणतीही कंपनी ग्राहक नाही.

स्रोत आणि व्याप्ती

बॉस्टन शहर, निर्मितीक्षम AI वापरण्यासाठी अंतरिम मार्गदर्शक तत्त्वे, आवृत्ती 1.1, 18 मे 2023 ↗

GOV.UK, ब्रिटन सरकारसाठी AI वापराची मार्गदर्शिका, 10 फेब्रुवारी 2025 ↗