कर्मचाऱ्यांसाठी AI प्रशिक्षण म्हणजे काय?
कर्मचाऱ्यांसाठीचे AI प्रशिक्षण म्हणजे प्रत्यक्ष कामासाठी जनरेटिव्ह AI साधने वापरण्याचा पद्धतशीर सराव आणि मिळालेले उत्तर वापरण्यायोग्य आहे की नाही हे ठरवण्याची विवेकबुद्धी विकसित करणे. हे उत्पादनाच्या प्रात्यक्षिकापेक्षा वेगळे आहे. प्रात्यक्षिकात कोणते बटण कुठे आहे ते दाखवले जाते. प्रशिक्षणात साधनाला काय सूचना द्यायच्या, कोणती माहिती त्यात द्यायची नाही, बनावट तपशील कसा ओळखायचा आणि ग्राहकापर्यंत काहीही पोहोचण्यापूर्वी अंतिम मंजुरी कोण देणार हे शिकवले जाते.
बहुतेक संघांना ChatGPT, Claude, Gemini किंवा Microsoft Copilot यांसारखा किमान एक सहाय्यक आधीच उपलब्ध असतो, अनेकदा तो कसा वापरावा हे ठरण्यापूर्वीच. साधनाची उपलब्धता ही क्वचितच उणीव असते. खरी उणीव अशी की प्रत्येकाने स्वतःच्या सवयी तयार केलेल्या असतात, काही काळजीपूर्वक तर काही निष्काळजीपणे, आणि कोणत्या सवयी कशा आहेत हे कोणालाच कळत नाही. प्रशिक्षण संघाला काम करण्याची एक सामायिक पद्धत आणि काम तपासण्यासाठी एक सामायिक निकष देऊन ही उणीव भरून काढते.
उद्दिष्ट मांडण्याचा उपयुक्त मार्ग असा: प्रशिक्षणानंतर कर्मचाऱ्याला स्वतःच्या कामातील एखादे काम घेता यावे, मान्यताप्राप्त साधन वापरून त्याची पहिली आवृत्ती तयार करता यावी आणि आपण कोणती माहिती दिली, काय बदलले व काय तपासले, हे सहकाऱ्याला समजावून सांगता यावे. नवीन उदाहरणावरही त्याला हे करता आले, तर प्रशिक्षणाचा उद्देश साधला आहे. तो फक्त टिपा म्हणून दाखवू शकत असेल, तर उद्देश साधलेला नाही.
कर्मचाऱ्यांच्या AI प्रशिक्षणात कशाचा समावेश असावा?
कर्मचाऱ्यांच्या AI प्रशिक्षणात आधी प्रत्येक भूमिकेला लागू होणाऱ्या काही सवयी शिकवाव्यात आणि नंतर प्रत्येकाच्या कामातील कार्यांवर त्यांचा सराव करावा. खालील यादीत आम्ही सुचवलेला मुख्य आशय दिला आहे. या यादीतील प्रत्येक बाबीसाठी संकेतस्थळाच्या या विभागात सविस्तर मार्गदर्शक आहे. त्यात सोडवून दाखवलेली उदाहरणे आहेत, जी तुम्ही सरावासाठी पुन्हा वापरू शकता.
पहिल्याच दिवशी प्रत्येकाला प्रत्येक विषयाची गरज नसते. ग्राहक सहाय्य प्रतिनिधी ईमेलला उत्तरे देणे आणि एखाद्या लांबलचक सहाय्य विनंतीचा सारांश तपासणे यापासून सुरुवात करू शकतो. वित्तीय विश्लेषक स्प्रेडशीट आणि तफावतीच्या स्पष्टीकरणामागील तर्क यापासून सुरुवात करू शकतो. सवयी समान असतात; क्रम आणि उदाहरणे बदलतात.
मंजूर साधने आणि माहितीच्या वापरावरील मर्यादा
कोणती साधने आणि योजना मंजूर आहेत, त्यांत कोणती माहिती देता येते आणि कोणती देऊ नये. हे सर्वप्रथम ठरवावे लागते, कारण त्यानंतरचे प्रत्येक काम यावर अवलंबून असते.
साधनाला कामाचा तपशील देणे
काय तयार करून द्यायचे, कोणासाठी, कशासाठी, कोणत्या मूळ साहित्यावरून आणि कोणत्या मर्यादांत हे सांगणे, तसेच काही माहिती नसल्यास काय करायचे हे साधनाला सांगणे. व्यवसायासाठी सूचना लेखनाच्या मार्गदर्शकात याचा समावेश आहे.
मसुदे तयार करणे आणि संपादन करणे
पहिल्या मसुद्यासाठी AI वापरणे, पण दावे, भाषाशैली आणि अंतिम संपादनाची जबाबदारी स्वतःकडे ठेवणे. व्यवसायासाठी AI च्या मदतीने लेखन आणि AI च्या मदतीने ईमेल लेखन या मार्गदर्शकांत याचा समावेश आहे.
संशोधन आणि सारांश लेखन
सारांशालाच मूळ स्रोत न मानता एखाद्या विषयाची किंवा लांबलचक दस्तऐवजाची पटकन ओळख करून घेण्यासाठी AI वापरणे. कामाच्या ठिकाणी संशोधनासाठी AI या मार्गदर्शकात याचा समावेश आहे.
स्प्रेडशीट आणि डेटा
सूत्रे, डेटा स्वच्छ करणे आणि विश्लेषण यांसाठी मदत घेणे, त्यानंतर नमुन्यावर स्वतः गणना करून निकाल तपासणे. Excel साठी AI आणि डेटा विश्लेषणासाठी AI या मार्गदर्शकांमध्ये याचा समावेश आहे.
AI चे भास समजून घेणे
सहज आणि ओघवती उत्तरे देणारी साधने चुकीच्या गोष्टी आत्मविश्वासाने का सांगतात आणि कोणत्या प्रकारच्या उत्तरांमध्ये हा धोका सर्वाधिक असतो. AI च्या भ्रामक उत्तरांवरील मार्गदर्शकात याची माहिती दिली आहे.
AI ने दिलेल्या उत्तराची तपासणी
स्रोत उघडणे, आकड्यांची पुन्हा गणना करणे आणि पडताळणीची थोडक्यात नोंद ठेवणे. AI ने तयार केलेल्या मजकुरातील तथ्ये तपासण्याच्या मार्गदर्शकात हे समाविष्ट आहे.
निर्णयक्षमता आणि वरिष्ठांकडे प्रकरण सोपवणे
एखाद्या कामाचे परिणाम इतके गंभीर कधी असतात की त्यासाठी AI मसुद्यावर अवलंबून राहू नये आणि कृती करण्यापूर्वी कोणाला विचारावे, हे ओळखणे.
प्रत्येक भूमिकेसाठी AI प्रशिक्षण वेगळे का असावे?
AI प्रशिक्षण भूमिकेनुसार वेगळे असावे, कारण कामाच्या सवयी सारख्याच असल्या तरी पुनरावलोकन करणारी व्यक्ती तपासत असलेले पुरावे प्रत्येक कामात वेगळे असतात. विपणनातील व्यक्ती मोहिमेतील दाव्याला दिलेल्या संक्षिप्त माहितीचा आधार आहे का हे तपासते. भरती करणारी व्यक्ती प्राथमिक छाननीची नोंद त्या भूमिकेच्या निकषांपुरती मर्यादित आहे का हे तपासते. वित्त विभागातील सहकारी स्पष्टीकरण आकडेवारीशी जुळते का हे तपासतो. सर्वसाधारण सरावात ही पायरी वगळली जाते, आणि हीच सर्वात महत्त्वाची पायरी आहे.
भूमिकेनुसार सराव केल्याने अभिप्राय देणेही सोपे होते. एखाद्या व्यवस्थापकाने कधीही AI साधन वापरले नसले, तरी विक्रीसाठीच्या ईमेलमध्ये ग्राहकाच्या खात्याची माहिती अचूक आहे का हे त्यांना ठरवता येते, कारण तो त्यांच्या कौशल्याचा विषय आहे. काही सर्वसाधारण भूमिकांसाठी सरावाचे पहिले काम आणि त्याच्या पुनरावलोकनाचा प्रश्न कसा असू शकतो, हे तक्त्यात दाखवले आहे. हे नियोजनासाठीचे उदाहरण आहे, ठरलेला अभ्यासक्रम नाही.
| भूमिका | पहिल्या सरावासाठी योग्य काम | पुनरावलोकन करणारी व्यक्ती काय तपासते |
|---|---|---|
| विपणन | दिलेल्या संक्षिप्त आराखड्यावरून मोहिमेसाठी ईमेलचा मसुदा लिहा | प्रत्येक दाव्याचा आधार कार्यविवरणात सापडतो; बनावट परिणाम किंवा तातडीची खोटी भावना नाही |
| विक्री | ग्राहक खात्याच्या काल्पनिक सारांशावरून कॉलच्या नोंदी तयार करा | ग्राहक खात्याची तथ्ये बरोबर आहेत; खरेदीदाराबद्दलची गृहीतके स्पष्टपणे नमूद केली आहेत |
| ग्राहक सहाय्य | वस्तू परत करण्याच्या धोरणाचा वापर करून तक्रारीला उत्तर द्या | उत्तरात फक्त धोरणानुसार परवानगी असलेलीच आश्वासने दिली आहेत |
| कार्यसंचालन | पुरवठादारासोबतच्या लांबलचक ईमेल साखळीवरून सद्यस्थितीचा आढावा तयार करा | सारांशातही तारखा, जबाबदार व्यक्ती आणि अनुत्तरित प्रश्न कायम राहतात |
| मानव संसाधन आणि भरती | निश्चित केलेल्या पदासाठी मुलाखतीच्या प्रश्नांचा मसुदा तयार करा | प्रश्न नमूद केलेल्या निकषांशी जुळतात आणि असंबद्ध वैयक्तिक विषय टाळतात |
| वित्त | काल्पनिक तक्त्यातील मागील महिन्याच्या तुलनेतील बदल स्पष्ट करा | गणित बरोबर आहे; पुराव्याशिवाय कारणाचा ठाम दावा केलेला नाही |
प्रत्येक कर्मचाऱ्याने कुठून शिकायला सुरुवात करावी हे कसे ठरवावे?
केवळ स्वतःच्या मूल्यमापनावर न अवलंबता, एका छोट्या व्यावहारिक कामातून सुरुवात कुठून करायची ते ठरवा. आत्मविश्वास आणि कौशल्य या वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत. रोज ChatGPT वापरणारी व्यक्ती त्याने दिलेले आकडे कधीच तपासत नसेल, तर स्वतःला नवशिके समजणारी व्यक्ती मुळातच काळजीपूर्वक काम करत असेल. स्वतःचे मूल्यमापन केल्याने त्या व्यक्तीचा दृष्टिकोन आणि चिंता समजतात; प्रत्यक्ष काम दिल्याने ती व्यक्ती नेमके काय करते ते समजते.
व्यवहार्य प्राथमिक कौशल्य तपासणीला काही मिनिटे लागतात. प्रत्येक व्यक्तीला काल्पनिक मूळ सामग्रीचा छोटा भाग द्या आणि तीन ओळींच्या सारांशासारखा एक मजकूर तयार करायला सांगा. त्यासोबत त्यांनी काय तपासले, हे सांगणारे एक वाक्यही मागा. तीन प्रश्नांच्या आधारे त्याचे पुनरावलोकन करा: त्यांनी साधनाला योग्य संदर्भ दिला का, उत्तर मूळ सामग्रीच्या मर्यादेत राहिले का आणि त्यांना काही चूक आढळली का? निकालाची नोंद त्या कौशल्याची सुरुवातीची पातळी म्हणून करा, त्या व्यक्तीबद्दलचा अंतिम निकाल म्हणून नव्हे.
लोकांची क्रमवारी ठरवण्यासाठी किंवा त्यांच्या नोकरीबाबत निर्णय घेण्यासाठी प्राथमिक कौशल्य तपासणी वापरू नका. तिचा उद्देश पुढची सराव कृती निवडणे हा आहे. इतर कोणत्याही कारणासाठी तिचा वापर केल्यास, लोक निकाल आपल्या बाजूने वळवण्याचा प्रयत्न करतील आणि तुम्हाला हवे असलेले खरे चित्र मिळणार नाही.
सरावासाठीचे चांगले कार्य कसे असते?
चांगले सरावकार्य शिकणाऱ्याच्या प्रत्यक्ष भूमिकेशी संबंधित असते, त्यासाठी मूळ सामग्री दिली जाते, तपासणीचे निकष आधीच स्पष्ट केले जातात आणि केलेले बदल समजावून सांगण्यास सांगितले जाते. हार्बरलाइन फ्रेट या 40 कर्मचाऱ्यांच्या काल्पनिक मालवाहतूक कंपनीचे हे सोडवून दाखवलेले उदाहरण आहे. शिकणारी व्यक्ती कामकाज समन्वयक आहे.
दिलेली सामग्री: ईमेलची एक काल्पनिक साखळी. त्यात पुरवठादार सांगतो की सीमाशुल्काच्या कागदपत्राबाबत विचारणा झाल्यामुळे पॅलेटची मालवाहतूक उशिरा होणार आहे, माल उचलण्याची सुधारित वेळ गुरुवार किंवा शुक्रवार अशी देतो आणि हार्बरलाइनला दुरुस्त केलेल्या वस्तू वर्गीकरण संकेतांकाची पुष्टी करण्यास सांगतो. काम: मंजूर AI साधन वापरून ग्राहक सेवा संघासाठी सद्यस्थितीची चार ओळींची माहिती लिहा.
शिकणारी व्यक्ती असा प्रॉम्प्ट लिहू शकते: या संदेशमालिकेचा आमच्या ग्राहक सेवा संघासाठी चार ओळींमध्ये आढावा द्या. विलंबाचे कारण, माल उचलण्याची सुधारित वेळमर्यादा, पुरवठादारासाठी आम्हाला करायची कृती आणि तिची जबाबदारी कोणाकडे आहे हे समाविष्ट करा. फक्त या संदेशमालिकेचाच वापर करा. जबाबदार व्यक्ती नमूद केलेली नसेल, तर तसे सांगा.
पहिल्यांदा मिळणारे एक नेहमीचे उत्तर: सीमाशुल्कातील अडचणींमुळे माल पाठवण्यास विलंब झाला आहे. वितरणाची नवीन तारीख गुरुवार आहे. आमच्या संघाने वस्तू वर्गीकरण संकेतांकाचा प्रश्न सोडवला आहे. ग्राहकांना या आठवड्यात वितरण होईल असे सांगावे. प्रत्येक ओळीत अडचण आहे. संदेशांच्या मालिकेत माल उचलण्याचा कालावधी दिला आहे, वितरणाची तारीख नाही. त्यात गुरुवार किंवा शुक्रवार म्हटले आहे, फक्त गुरुवार नाही. वस्तू वर्गीकरण संकेतांकाचा प्रश्न अद्याप प्रलंबित आहे, सुटलेला नाही. आणि ग्राहकांना या आठवड्यात वितरण होईल असे सांगण्याची सूचना हा असा निष्कर्ष आहे जो कोणीही काढलेला नाही.
पुनरावलोकन केलेली आवृत्ती: सीमाशुल्क दस्तऐवजाबाबतच्या शंकेमुळे पॅलेट उचलण्यास उशीर होत आहे. पुरवठादाराने सुधारित वेळेनुसार गुरुवारी किंवा शुक्रवारी पॅलेट उचलण्याचे सांगितले आहे; पोहोचवण्याची तारीख दिलेली नाही. पुरवठादाराला दुरुस्त केलेला वस्तू संकेतांक देणे आपल्याकडून बाकी आहे; याची जबाबदारी कोणाची आहे हे संदेशांच्या साखळीत सांगितलेले नाही. पॅलेट उचलण्याची खात्री होईपर्यंत ग्राहकांना पोहोचवण्याची तारीख देऊ नका. शिकणाऱ्या व्यक्तीच्या नोंदीत चार दुरुस्त्यांचे स्पष्टीकरण आहे. पुनरावलोकनकर्ता त्या नोंदीला गुण देतो, अंतिम मजकुराच्या सफाईदारपणाला नाही.
निकष 1: मूळ स्रोताशी प्रामाणिकपणा
अद्ययावत माहितीतील प्रत्येक विधान मूळ संदेशसाखळीत सापडते आणि कोणताही संभाव्य तपशील निश्चित असल्याप्रमाणे मांडलेला नाही.
निकष 2: वाचकासाठी उपयुक्तता
ग्राहक सेवा विभागाला त्यावर कारवाई करता येते: कारण, कालमर्यादा, बाकी असलेली कृती आणि जबाबदार व्यक्ती निश्चित नसल्याची बाब, हे सर्व स्पष्ट दिसते.
निकष 3: निर्णयामागील स्पष्टीकरण
शिकणारी व्यक्ती AI ने तयार केलेल्या मजकुरात केलेले किमान दोन बदल सांगते आणि प्रत्येक बदल का आवश्यक होता ते स्पष्ट करते.
तुम्ही कोणत्या पद्धतीचे प्रशिक्षण निवडावे?
तुमच्या संघाला कशाचा सराव हवा आहे आणि तुम्ही किती मदत देऊ शकता यावरून प्रशिक्षणाचे स्वरूप निवडा, त्यात किती सामग्री आहे यावरून नव्हे. अभ्यासक्रमांचे संग्रह, प्रत्यक्ष कार्यशाळा, संस्थेतील मार्गदर्शक आणि भूमिकेनुसार सरावक्रम या सर्वांचा उपयोग आहे आणि अनेक संघ दोन प्रकार एकत्र वापरतात. तक्त्यात सर्वसाधारण बलस्थाने आणि उणिवा दिल्या आहेत. प्रत्येक स्वरूप सहसा कसे चालते यावर आधारित हे नियोजनाचे साधन आहे; कोणत्याही विशिष्ट प्रशिक्षण पुरवठादाराची ही चाचणी नाही.
तुम्ही कोणताही पर्याय निवडला, तरी एक संपूर्ण कार्य सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत पाहण्याची मागणी करा: सूचना, शिकणाऱ्या व्यक्तीने सादर केलेले काम, अभिप्राय आणि व्यवस्थापकाला काय दिसते. वैशिष्ट्यांच्या यादीपेक्षा हा नमुना तुम्हाला अधिक माहिती देतो. शिकणारी व्यक्ती मिळालेल्या गुणांवर आक्षेप घेऊ शकते का आणि अहवालांमध्ये कार्य पूर्ण करणे व कौशल्य असणे यांची गल्लत होते का, ते तपासा.
| स्वरूप | सहसा यासाठी उपयुक्त | याकडे लक्ष द्या |
|---|---|---|
| व्हिडिओ अभ्यासक्रमांचा संग्रह | अनेक विषयांची व्यापक ओळख; स्वतःच्या गतीने शिकण्याची मुभा | शिकणाऱ्याच्या स्वतःच्या कामांवर फारसा सराव नाही; अभ्यासक्रम पूर्ण करणे म्हणजे कौशल्य मिळवणे असा गैरसमज |
| थेट कार्यशाळा | कठीण प्रकरणांवर चर्चा करणे; सामायिक आचारनियम लवकर तयार करणे | नंतर सराव न केल्यास शिकलेले विसरले जाते; वेगवेगळ्या पाळ्यांमध्ये वेळ ठरवणे कठीण असते |
| संस्थेतील पुढाकार घेणारी व्यक्ती | कंपनीनुसार खास सूचना; साधनांविषयीच्या प्रश्नांची जलद उत्तरे | एका व्यक्तीचा वेळ आणि सवयी यांवर अवलंबून; सर्व बाबी समान प्रमाणात हाताळल्या जात नाहीत |
| भूमिकेनुसार सरावाचा मार्ग | गुणांकन निकषांनुसार अभिप्रायासह भूमिकेतील कामांचा वारंवार सराव | कामांचा आणि गुणांकनाचा दर्जा; अभिप्रायावरून नेमकी कृती करता येईल इतका तो स्पष्ट आहे का |
याचा एखाद्या भूमिकेशी कसा संबंध आहे हे पाहायचे आहे का?
टीमसाठी नियोजित चाचणी जाणून घ्या ↗कर्मचाऱ्यांच्या AI प्रशिक्षणासाठी किती वेळ लागतो?
एका दीर्घ सत्राऐवजी थोड्या वेळाच्या नियमित सरावाचे नियोजन करा. आठवड्यातून काही वेळा एका कामावर पंधरा मिनिटे घालवणाऱ्या आणि प्रत्येक वेळी अभिप्राय मिळणाऱ्या शिकणाऱ्या व्यक्तीला, एकदाच दीर्घ कार्यशाळेत बसणाऱ्या व्यक्तीपेक्षा सवय सुधारण्याच्या अधिक संधी मिळतात. नेमका किती वेळ लागेल हे भूमिका, सुरुवातीची कौशल्यपातळी आणि कामात मुळात AI चा किती वापर होतो यावर अवलंबून असते.
प्रशिक्षणासाठी ठरवलेला वेळ स्पष्टपणे राखून ठेवा. इतर सर्व कामे सांभाळून करायचे प्रशिक्षण हे व्यग्र आठवड्यात बहुतेकदा सर्वात आधी बाजूला पडते. कोणीही पाळत नसलेल्या महत्त्वाकांक्षी वेळापत्रकापेक्षा, थोडा का होईना पण ठरवून ठेवलेला वेळ आणि मागील कामाबद्दल विचारणारा व्यवस्थापक अधिक उपयोगी ठरतात. 30 दिवसांच्या AI प्रशिक्षण योजनेचा मार्गदर्शक पहिल्या महिन्याचे टप्पे कसे आखता येतील याचा एक मार्ग दाखवतो.
व्यवस्थापकाने AI प्रशिक्षणाची अंमलबजावणी कशी करावी?
सुरुवातीला एका छोट्या गटात अंमलबजावणी करा. एक जबाबदार व्यक्ती, मंजूर साधने, काही कामे आणि ठरावीक पुनरावलोकनकर्ता असू द्या; नियमित प्रक्रिया नीट चालू लागल्यावर विस्तार करा. खालील पायऱ्या किमान आवश्यक आहेत. 30-दिवसांच्या योजनेच्या मार्गदर्शकात प्रत्येक पायरीचे आठवड्यानुसार उदाहरण देऊन सविस्तर स्पष्टीकरण केले आहे.
एक जबाबदार व्यक्ती ठरवा
कोणती साधने मंजूर आहेत हे ठरवणारी, धोरणाविषयीच्या प्रश्नांची उत्तरे देणारी आणि प्रगतीचा आढावा घेणारी एक व्यक्ती.
मर्यादा लिहून ठेवा
मंजूर साधने आणि योजना, त्यांत कधीही देऊ नये अशी माहिती आणि नेहमी मान्यता घ्यावी लागणारी कामे. सुरुवातीसाठी एका पानाची नोंद पुरेशी आहे; AI धोरण मार्गदर्शकात नमुना दिला आहे.
प्रायोगिक गटापासून सुरुवात करा
दोन किंवा तीन भूमिकांतील मोजक्या व्यक्ती, त्यात किमान एक साशंक व्यक्ती असावी. त्यांच्या प्रश्नांमुळे कार्यक्रम सुधारेल.
काल्पनिक किंवा मंजूर सामग्री वापरा
सुरुवातीचा सराव ग्राहकांच्या फाइल्सवर किंवा वैयक्तिक डेटावर अवलंबून नसावा. पुनरावलोकनाची सवय लागल्यानंतर प्रत्यक्ष काम वापरा.
उपस्थितीचे नव्हे, कामाच्या नमुन्यांचे पुनरावलोकन करा
दर आठवड्याला सादर केलेल्या कामांपैकी काही पाहा आणि प्रत्येक शिकणाऱ्या व्यक्तीसोबत एका निर्णयावर चर्चा करा.
विचारपूर्वक विस्तार करा
तपासणीची नियमित प्रक्रिया सांभाळता येत असेल आणि धोरणासंबंधी प्रश्नांची उत्तरे मिळाली असतील, तेव्हाच पुढचा गट जोडा.
कामाच्या ठिकाणी AI प्रशिक्षणाला कोणते नियम आणि चौकटी लागू होतात?
सार्वजनिकरीत्या उपलब्ध असलेल्या अनेक चौकटींमध्ये संस्थांनी AI वापरणाऱ्यांना प्रशिक्षण द्यावे अशी अपेक्षा आहे, मात्र कोणतीही चौकट विशिष्ट अभ्यासक्रम बंधनकारक करत नाही. NIST AI जोखीम व्यवस्थापन चौकटीच्या अंमलबजावणी मार्गदर्शिकेत, प्रशासन 2.2 अंतर्गत, संस्थेचे कर्मचारी आणि भागीदार यांना त्यांची कर्तव्ये पार पाडता यावीत यासाठी AI जोखीम व्यवस्थापनाचे प्रशिक्षण मिळावे असे म्हटले आहे, तर प्रशासन 2.1 मध्ये भूमिका आणि जबाबदाऱ्या लेखी नोंदवण्यास सांगितले आहे. त्यामुळे केवळ वैशिष्ट्ये शिकवणाऱ्या योजनेऐवजी जबाबदार व्यक्ती आणि तपासणी करणाऱ्यांची नावे निश्चित करणाऱ्या प्रशिक्षण योजनेला आधार मिळतो.
युरोपीय संघात, AI कायद्याचे कलम 4 AI साक्षरतेशी संबंधित आहे. युरोपीय आयोगाच्या AI कायदा सेवा कक्षाने प्रसिद्ध केलेल्या सुधारित मजकुरानुसार, AI प्रणालींचे पुरवठादार आणि वापरात आणणाऱ्यांनी त्यांचे कर्मचारी आणि त्यांच्या वतीने AI चालवणाऱ्या इतर व्यक्तींची AI साक्षरता विकसित होण्यासाठी उपाय केले पाहिजेत. हे करताना त्यांचे ज्ञान, अनुभव आणि वापराचा संदर्भ लक्षात घेतला पाहिजे. त्याच मजकुरात असेही म्हटले आहे की या बंधनानुसार कोणत्याही व्यक्तीसाठी AI साक्षरतेची ठरावीक पातळी सुनिश्चित करणे आवश्यक नाही. तुम्ही युरोपीय संघात व्यवसाय करत असाल किंवा तिथे विक्री करत असाल, तर हे तुम्हाला कसे लागू होते ते पात्र सल्लागाराकडून तपासून घ्या.
युनायटेड किंगडममध्ये, 10 February 2025 रोजी प्रसिद्ध झालेला सरकारचा AI कृतीमार्गदर्शक सार्वजनिक संस्थांसाठी लिहिलेला आहे. पण त्यातील तत्त्वे कोणत्याही टीमसाठी उपयुक्त संदर्भ आहेत: AI म्हणजे काय आणि त्याच्या मर्यादा काय आहेत हे समजून घ्या, ते सुरक्षितपणे वापरा आणि योग्य टप्प्यांवर प्रभावी मानवी नियंत्रण ठेवा. हा विभाग सर्वसाधारण माहिती देतो, कायदेशीर सल्ला नाही.
AI प्रशिक्षणाचा उपयोग होत आहे की नाही हे कसे ओळखता?
प्रशिक्षण उपयोगी ठरत आहे की नाही हे ठरवण्यासाठी केवळ प्रशिक्षण पूर्ण करण्याचे प्रमाण न पाहता, नव्या उदाहरणांवरील कामाचे नमुने त्याच निकषांनुसार तपासा. प्रशिक्षण पूर्ण केले याचा अर्थ त्या व्यक्तीने शिकण्याचे साहित्य उघडले एवढेच दिसते. तपासलेल्या कामातून तिने योग्य संदर्भ दिला का, आधार नसलेला दावा ओळखला का आणि केलेला बदल स्पष्ट केला का हे दिसते. दोन्ही गोष्टींची नोंद ठेवा, पण एकीला दुसरीचा पर्याय समजू नका.
पुन्हा मूल्यमापन करताना नवे, पण तुलना करता येईल असे काम वापरा. शिकणाऱ्या व्यक्तीने तोच सराव पुन्हा केल्यास, तो आधी पाहिलेला असल्यामुळेही काही प्रमाणात सुधारणा होईल. ठोस आणि दिसून येणारे बदल शोधा: आता ती व्यक्ती साधनाला अपुरी माहिती दाखवायला सांगते, सारांश पुढे पाठवण्यापूर्वी स्रोत उघडून पाहते किंवा तीन ओळींमधील सूत्र स्वतः गणना करून तपासते. या सवयी आहेत आणि तुम्ही पैसे याच सवयींसाठी देत आहात.
वेळेच्या बचतीच्या अंदाजांबाबत सावध रहा. स्वतः नोंदवलेला अंदाज संवाद सुरू करण्यासाठी उपयोगी असतो, पण ते मोजमाप नाही. व्यवसायाला फायदा झाल्याचा दावा करायचा असेल, तर ठरावीक कामाचे आधी आणि नंतर, त्याच्या प्रत्यक्ष संदर्भात मोजमाप करा आणि निष्कर्ष मर्यादित किंवा संमिश्र असू शकतो हे मान्य करा. AI कौशल्ये मोजण्याच्या मार्गदर्शकात मूल्यमापनाची आखणी अधिक सविस्तर दिली आहे.
कर्मचाऱ्यांसाठीच्या AI प्रशिक्षणाचा खर्च किती असतो?
खर्चात सदस्यता शुल्कासोबतच लोक सरावासाठी देत असलेला वेळ, AI साधनांचा वापर मिळवण्याचा खर्च आणि पुनरावलोकन करणारी व्यक्ती अभिप्राय देण्यासाठी देत असलेला वेळ यांचा समावेश होतो. प्रति वापरकर्ता परवान्याची किंमत सर्वात स्पष्टपणे दिसते, पण अनेकदा तो सर्वात मोठा खर्च नसतो. कोणीही वापरत नसलेला स्वस्त परवाना म्हणजे बचत नव्हे. तसेच, ज्या संघाला तीन कौशल्यांचा नीट सराव हवा आहे, त्याच्यासाठी अभ्यासक्रमांची मोठी यादी आपोआपच अधिक किफायतशीर ठरत नाही.
पर्यायांची तुलना करताना देयकाचा कालावधी, किमान परवान्यांची संख्या, चाचणी वापराच्या अटी आणि प्रत्येक योजनेत काय समाविष्ट आहे हे एकाच निकषांवर तपासा. Tosheo.ai च्या प्रस्तावित प्रति-वापरकर्ता परवाना योजनांची माहिती, 7-दिवसांच्या चाचणी वापरासह, किंमतींच्या पृष्ठावर दिली आहे. अद्याप विकसित होत असलेल्या उत्पादनासाठी ही गृहीत धरलेली किंमतरचना आहे, त्यामुळे या रकमांकडे निश्चित दरपत्रक म्हणून नव्हे, तर प्रस्तावित आकडे म्हणून पाहा.
या प्रकारचे प्रशिक्षण कधी योग्य उपाय ठरत नाही?
दैनंदिन कामासाठी व्यावहारिक AI प्रशिक्षण हा प्रत्येक गरजेसाठी योग्य पर्याय नाही आणि काहीही खरेदी करण्यापूर्वी हे माहीत असणे चांगले. तुमच्या अभियंत्यांना यंत्रशिक्षणाचे सखोल प्रशिक्षण किंवा सॉफ्टवेअर अभियांत्रिकीचे प्रशिक्षण हवे असल्यास, त्यांच्यासाठी विशेष तांत्रिक अभ्यासक्रम अधिक उपयुक्त ठरेल. एकदाच प्रवेश करून सर्व सेवा वापरण्याची सुविधा, LMS एकत्रीकरण, खरेदीसाठीची कागदपत्रे आणि औपचारिक सुरक्षा पुनरावलोकन यांशिवाय तुमची संस्था सॉफ्टवेअर खरेदी करू शकत नसेल, तर Tosheo.ai च्या नियोजित प्रारंभिक आवृत्तीत SSO, SCIM, LMS एकत्रीकरणे किंवा मोठ्या संस्थांसाठीचे करार समाविष्ट नाहीत. त्यामुळे मोठ्या संस्थांसाठी सेवा देणारा पुरवठादार अधिक योग्य ठरेल.
कोणती साधने मंजूर आहेत किंवा त्यांत कोणती माहिती वापरण्यास परवानगी आहे हेच ठरलेले नसेल, तर प्रशिक्षण देणेही घाईचे ठरेल. आधी ते ठरवा, नाहीतर प्रशिक्षणातून अशा सवयी लागतील ज्या नंतर तुमच्या धोरणाशी विसंगत ठरतील. तसेच, एखाद्या कामात व्यक्तींविषयी कायदेशीर, वैद्यकीय, आर्थिक किंवा रोजगारविषयक निर्णय घ्यायचे असतील, तर त्या निर्णयांसाठी आवश्यक असलेल्या पात्र तज्ज्ञांच्या पुनरावलोकनाची जागा प्रशिक्षण घेऊ शकत नाही. Tosheo.ai चे धडे सुरुवातीला केवळ इंग्रजीत उपलब्ध करण्याचे नियोजन आहे; इतर भाषांत प्रशिक्षण हवे असलेल्या संघांनी सध्या इतर पर्याय पाहावेत.
हे साध्य करण्यासाठी Tosheo.ai कसे तयार केले जात आहे?
Tosheo.ai हे साधारण 5 ते 200 जणांच्या संघांसाठी स्वतः सुरू करता येणारे AI प्रशिक्षण म्हणून विकसित करण्याचे नियोजन आहे. उत्पादनाची उभारणी अद्याप सुरू झालेली नाही, त्यामुळे या विभागातील सर्व गोष्टी नियोजित व्याप्तीचा भाग आहेत. व्यवस्थापक नोंदणी करतो, संघातील भूमिका आणि लोक वापरत असलेली AI साधने निवडतो, हवे असल्यास संदर्भासाठी कंपनीची काही कागदपत्रे अपलोड करतो आणि संघाला आमंत्रित करतो.
प्रत्येक शिकणाऱ्या व्यक्तीने छोटी पातळी तपासणी पूर्ण करावी आणि त्यानंतर तिच्या प्रगतीनुसार जुळवून घेणारा, तिच्या भूमिकेसाठीचा 10 ते 15 मिनिटांच्या धड्यांचा अभ्यासक्रम करावा, असे नियोजन आहे. प्रत्येक धड्यात थोडक्यात स्पष्टीकरण, त्या भूमिकेतील सोडवून दाखवलेले उदाहरण आणि प्रत्यक्ष AI साधनात करायचे प्रात्यक्षिक काम असते. दिसणाऱ्या गुणांकन निकषांनुसार AI त्याचे मूल्यमापन करून नेमका अभिप्राय देते. शिकणाऱ्या व्यक्तींना न पटलेले गुण पुनरावलोकनासाठी नोंदवता येतात. व्यवस्थापकांना कौशल्यातील प्रगती, अभ्यासक्रमाची पूर्तता आणि साप्ताहिक सारांश दाखवण्याचे नियोजन आहे; मूळ संभाषणांच्या नोंदी कधीही दाखवल्या जाणार नाहीत. अंतिम प्रात्यक्षिक मूल्यमापनानंतर पडताळता येणाऱ्या दुव्यासह मान्यताप्राप्त प्रमाणपत्र मिळते. अपलोड केलेली कंपनीची कागदपत्रे प्रत्येक कंपनीसाठी स्वतंत्र ठेवण्याचे, खाते बंद झाल्यावर हटवण्याचे आणि मॉडेलच्या प्रशिक्षणासाठी कधीही न वापरण्याचे नियोजन आहे.
स्रोत आणि व्याप्ती
NIST, AI RMF कृती मार्गदर्शिका: प्रशासन, 16 October 2026 रोजी पाहिलेली ↗
युरोपीय आयोगाचा AI कायदा सहाय्य कक्ष, कलम 4: AI साक्षरता, 16 October 2026 रोजी पाहिले ↗
GOV.UK, ब्रिटन सरकारसाठी AI वापराची मार्गदर्शिका, 10 फेब्रुवारी 2025 ↗