कामाच्या ठिकाणी AI कसे वापरले जाते?
कामाच्या ठिकाणी AI चा बहुतेक वापर स्वतंत्र कर्मचारी मजकूर तयार करण्यासाठी करतात: ईमेल आणि कागदपत्रांचे मसुदे तयार करणे, बैठकांचे आणि लांब अहवालांचे सारांश काढणे, वेगळ्या वाचकवर्गासाठी पुनर्लेखन करणे आणि डेटा समजावून सांगणे. UK सरकारच्या AI वापर स्वीकारण्याविषयीच्या संशोधनात, AI वापरणाऱ्या व्यवसायांपैकी 85% व्यवसायांनी नैसर्गिक भाषा प्रक्रिया आणि मजकूर निर्मिती वापरत असल्याचे सांगितले. विपणन, प्रशासन आणि माहिती तंत्रज्ञान ही सर्वाधिक वापर असलेली व्यवसाय क्षेत्रे होती. ही आकडेवारी UK मधील व्यवसायांनी 2025 च्या सुरुवातीला स्वतः दिलेल्या माहितीवर आधारित आहे.
वापराचा तुलनेने लहान भाग म्हणजे इतर प्रणालींमध्ये समाविष्ट असलेला AI, जसे मदत केंद्रातील सुचवलेली उत्तरे, बैठकीचे लिखित रूपांतर किंवा गणनापत्रकातील सूत्रांसाठी मदत. त्याहून लहान भाग म्हणजे लोकांबद्दल निर्णय घेणारा किंवा निर्णयांवर प्रभाव टाकणारा AI, जसे अर्जांची छाननी करणे किंवा कामाच्या पाळ्या ठरवणे. या शेवटच्या प्रकारामुळे न्याय्य वागणूक, पारदर्शकता आणि रोजगार कायदा यांबाबत सर्वांत कठीण प्रश्न निर्माण होतात आणि पहिल्या प्रकारापेक्षा त्याकडे कितीतरी अधिक काळजीपूर्वक पाहणे आवश्यक आहे.
कामाच्या ठिकाणी AI वापरण्याची काही उदाहरणे कोणती?
रोजच्या कामातील उदाहरणे साधी वाटतात आणि म्हणूनच ती उपयोगी असतात. खालील प्रत्येक उदाहरणात एका कामासोबत ते सुरक्षित ठेवण्यासाठी माणसाने करायची पडताळणी दिली आहे.
ग्राहक खाते व्यवस्थापक ग्राहकाला द्यायच्या प्रगतीविषयक माहितीचा मसुदा तयार करतो
ती स्वतःची टिपणे आणि प्रकल्पाचा आराखडा देते, त्यानंतर पाठवण्यापूर्वी प्रत्येक तारीख आणि पूर्ण करून द्यायचे काम आराखड्याशी पडताळते.
कामकाज प्रमुख पुरवठादाराच्या कराराचा सारांश तयार करतो
सारांशात पूर्वसूचना, दायित्व आणि किमतीतील बदल यांबाबतची कलमे दिली आहेत; कोणतीही कृती करण्यापूर्वी तो करारातील प्रत्येक कलम वाचतो.
ग्राहक सहाय्य प्रतिनिधी भाषेचा सूर बदलण्यासाठी उत्तर पुन्हा लिहितो
तथ्ये ज्ञानसंग्रहातून घेतली जातात; पुनर्लेखन करताना धोरणातील शब्दरचना बदललेली नाही याची प्रतिनिधी खात्री करतो.
वित्तीय विश्लेषक तफावत स्पष्ट करतो
सहाय्यक दिलेल्या तक्त्यातील बदलाचे वर्णन करतो; विश्लेषक आकडे पुन्हा मोजतो आणि माहितीवरून सिद्ध होत नसलेले कोणतेही कारण काढून टाकतो.
मनुष्यबळ सल्लागार धोरणाच्या सारांशाचा मसुदा तयार करतो
सोप्या इंग्रजीतील आवृत्ती संपूर्ण धोरणाशी पडताळली जाते आणि कर्मचारी आधार घेतात तो दस्तऐवज संपूर्ण धोरणच राहतो.
कामाच्या ठिकाणी AI वापरण्याचे फायदे आणि तोटे कोणते?
पहिले मसुदे लवकर तयार होणे, मोठ्या मजकुराचा सारांश पटकन समजणे आणि ज्यांना लिहायला वेळ लागतो त्यांना मदत मिळणे हे फायदे आहेत. आत्मविश्वासाने मांडलेल्या चुका, संवेदनशील माहिती चुकीच्या साधनात जाणे, अतिअवलंबित्व आणि AI मुळे आपल्या नोकऱ्यांचे काय होईल याबद्दल कर्मचाऱ्यांना वाटणारी चिंता या तोट्याच्या बाजू आहेत. दोन्ही बाजू खऱ्या आहेत आणि समंजस अंमलबजावणीत दोन्हींची तयारी केली जाते.
धोक्यांच्या बाबतीत, NIST च्या जनरेटिव्ह AI विषयक मार्गदर्शकात या प्रकारच्या AI शी संबंधित जोखमींमध्ये भ्रमजन्य माहिती (आत्मविश्वासाने मांडलेला पण खोटा मजकूर), डेटाची गोपनीयता, हानिकारक पूर्वग्रह आणि मानव-AI कार्यरचना यांचा उल्लेख आहे. शेवटच्या बाबीत अतिअवलंबित्व आणि स्वयंचलित प्रणालींचे निष्कर्ष योग्यच मानण्याचा पूर्वग्रह यांचाही समावेश आहे. कर्मचाऱ्यांच्या भावनांबाबत, मार्च आणि एप्रिल 2025 मध्ये YouGov ने ग्रेट ब्रिटनमधील 1,023 कर्मचाऱ्यांचे Acas साठी सर्वेक्षण केले. कामाच्या ठिकाणी AI बाबत सर्वात मोठी चिंता कोणती, असे विचारल्यावर 26% लोकांनी नोकऱ्या जाणे, 17% लोकांनी AI कडून चुका होणे, 15% लोकांनी AI वर नियमन नसणे आणि 17% लोकांनी कोणतीही चिंता नसल्याचे सांगितले. तक्त्यात फायदे आणि तडजोडी शेजारीशेजारी मांडल्या आहेत.
| फायदा | संभाव्य हानीशी जुळवणी | याचा समतोल कशामुळे राखला जातो |
|---|---|---|
| पहिले मसुदे अधिक लवकर | वाचताना खऱ्या वाटणाऱ्या चुका | मूळ स्रोताशी तथ्ये पडताळणारी नेमून दिलेली पुनरावलोकन करणारी व्यक्ती |
| लांबलचक साहित्याचे झटपट सारांश | वगळलेले अपवाद आणि लागू होण्याच्या अटी | ज्या माहितीच्या आधारे कृती करणार आहात, तिचा मूळ स्रोत वाचा |
| हळू लिहिणाऱ्यांसाठी किंवा लेखनाबद्दल कमी आत्मविश्वास असणाऱ्यांसाठी मदत | अतिअवलंबित्व आणि कौशल्याचा ऱ्हास | लोकांना त्यांनी काय बदलले आणि का हे स्पष्ट करायला सांगा |
| सध्याच्या साधनांसह सुरुवात करणे सोपे | चुकीच्या खात्यातील संवेदनशील डेटा | मंजूर साधने, व्यावसायिक योजना आणि माहितीविषयक स्पष्ट नियम |
| नवीन कौशल्ये शिकण्यात कर्मचाऱ्यांचा रस | नोकरी टिकण्याची चिंता | काय बदलेल आणि काय बदलणार नाही याबद्दल सुरुवातीलाच प्रामाणिक सल्लामसलत |
कामाच्या ठिकाणी AI चा वापर सुरू करण्यापूर्वी नियोक्त्यांनी काय करावे?
नियोक्त्यांनी स्पष्ट नियम ठरवावेत, सुरुवातीपासूनच कर्मचाऱ्यांशी सल्लामसलत करावी, लोक प्रत्यक्षात जी कामे करणार आहेत त्यांचे प्रशिक्षण द्यावे आणि तयार झालेल्या मजकुराची माणसाकडून तपासणी करून घ्यावी. Acas नियोक्त्यांना कामाच्या ठिकाणी AI वापराबाबत स्पष्ट धोरणे तयार करण्याचा आणि कर्मचारी व त्यांच्या प्रतिनिधींशी सल्लामसलत करण्याचा सल्ला देते, विशेषतः जिथे AI मुळे भूमिकांतील कामकाज बदलणार असेल. जबाबदाऱ्यांमधील बदलांमुळे अटी व शर्तींमध्ये सुधारणा करावी लागू शकते, असेही ते नमूद करते. तसेच, तयार झालेल्या मजकुराची अचूकता, सूर आणि पूर्वग्रह यांसाठी तपासणी करावी, AI वापरल्यास त्याचा उल्लेख करावा आणि विद्यमान डेटा गोपनीयता धोरणे लागू राहावीत, असा सल्लाही ते देते.
तुम्ही युरोपीय संघात काम करत असल्यास किंवा तेथील ग्राहकांना सेवा देत असल्यास, AI कायद्यातील AI साक्षरतेची तरतूद लक्षात घ्या. युरोपीय आयोगाच्या AI साक्षरतेविषयीच्या प्रश्नोत्तरांनुसार, कलम 4 हे 2 फेब्रुवारी 2025 पासून लागू आहे. त्यानुसार AI प्रणाली पुरवणाऱ्यांनी आणि वापरात आणणाऱ्यांनी आपल्या कर्मचाऱ्यांच्या AI साक्षरतेसाठी उपाय करणे आवश्यक आहे; प्रमाणपत्र आवश्यक नाही. जुलै 2026 च्या मध्यात डिजिटल ऑम्निबसद्वारे त्यात सुधारणा करण्यात आली. AI साक्षरता बंधनकारक राहिली, मात्र तिची कोणतीही 'पुरेशी' पातळी निश्चित करण्यात आली नाही. केवळ कर्मचाऱ्यांना वापराच्या सूचना वाचायला सांगणे निष्प्रभ ठरू शकते, असा इशाराही त्यात दिला आहे. या पृष्ठावरील माहिती सर्वसाधारण स्वरूपाची आहे, कायदेशीर सल्ला नाही; तुमच्या संस्थेसाठी स्वतंत्र सल्ला घ्या.
याचा एखाद्या भूमिकेशी कसा संबंध आहे हे पाहायचे आहे का?
टीमसाठी नियोजित चाचणी जाणून घ्या ↗कामाच्या ठिकाणी तुम्हाला AI वापरण्याची सक्ती केली जाऊ शकते का, आणि तुम्ही नकार देऊ शकता का?
नियोक्ता तुम्हाला AI साधन वापरणे बंधनकारक करू शकतो का, हे तुमचा करार, दिलेली सूचना, त्यामुळे तुमच्या भूमिकेत होणारा बदल आणि तुम्ही काम करता त्या ठिकाणचे रोजगारविषयक कायदे यांवर अवलंबून असते. त्यामुळे याचे एकच उत्तर नाही. अनेक प्रकरणांत, नवीन CRM आणण्याप्रमाणेच, नोकरीचा भाग म्हणून नवीन प्रणाली वापरण्याची वाजवी अपेक्षा नियोक्ता कर्मचाऱ्यांकडून करू शकतो. AI मुळे कामाच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये लक्षणीय बदल होत असल्यास, सल्लामसलत करण्याचा आणि गरज पडल्यास अटी व शर्ती बदलण्याचा Acas चा सल्ला लागू ठरतो.
तुम्हाला काही चिंता असेल, तर ती नेमकी मांडा. 'ग्राहकांचे करार वैयक्तिक ChatGPT खात्यात पेस्ट करणे मला योग्य वाटत नाही' ही अशी चिंता आहे ज्यावर तुमचा नियोक्ता कृती करू शकतो; 'मला AI आवडत नाही' हे सोडवणे अधिक कठीण आहे. कोणत्या साधनांना मंजुरी आहे, कोणती माहिती प्रविष्ट करता येते, तयार झालेले काम कोण तपासते आणि कोणते प्रशिक्षण उपलब्ध आहे हे विचारा. मतभेद गंभीर झाल्यास, युनायटेड किंगडममधील Acas किंवा रोजगारविषयक सल्लागार अथवा कामगार संघटनेचा प्रतिनिधी मदत करू शकतो. ही सर्वसाधारण माहिती आहे, कायदेशीर सल्ला नाही.
काळजीपूर्वक केलेला परिचय कसा असतो?
क्वॉरी स्ट्रीट स्टुडिओ ही 18 जणांची एक काल्पनिक डिझाइन एजन्सी आहे. AI सहाय्यकाला मंजुरी देण्यापूर्वी व्यवस्थापकीय संचालिका संघाची 30-मिनिटांची बैठक घेते. ती या निर्णयाचे कारण स्पष्ट करते (प्रस्तावांचे मसुदे तयार करण्यात वरिष्ठ डिझायनरांच्या संध्याकाळी खर्च होत आहेत), कशाला मंजुरी आहे ते सांगते (व्यवसाय योजनेतील एक सहाय्यक, दोन कामे: कॉलच्या संक्षिप्त नोंदींवरून प्रस्तावाचा मजकूर तयार करणे आणि ग्राहकांच्या अभिप्रायाच्या फेऱ्यांचा सारांश काढणे), कशाला मंजुरी नाही ते सांगते (ग्राहकांच्या फायली वापरायच्या नाहीत, कर्मचाऱ्यांशी संबंधित बाबींवर काम करायचे नाही, ग्राहकाच्या संमतीशिवाय त्याला द्यायच्या कामात AI ने तयार केलेली चित्रे वापरायची नाहीत) आणि या बदलाचा भाग म्हणून कोणाचेही पद कमी केले जात नसल्याचे स्पष्ट करते.
एक कनिष्ठ रचनाकार एक चिंता मांडतो: ग्राहक कधीकधी गोपनीयता करारांतर्गत काम पाठवतात. त्यातून नियम तयार होतो: 'कामाचे विवरण गोपनीयता करारांतर्गत असेल, तर त्यासाठी सहाय्यक वापरू नका'. महिन्यानंतरच्या आढाव्यात प्रस्ताव तयार करण्याचे काम चांगले होत असल्याचे, पण अभिप्रायाच्या सारांशातील बारकावे हरवत असल्याचे दिसते. त्यामुळे दुसऱ्या कामाचा नियम बदलतो: 'सारांश तयार करा, त्यानंतर उत्तर देण्यापूर्वी ग्राहक संबंध प्रमुखाने मूळ अभिप्राय वाचावा'. या सल्लामसलतीसाठी एक बैठक लागली आणि त्यातून असे दोन नियम तयार झाले, जे व्यवस्थापकीय संचालकाला एकट्याला सुचले नसते.
कामात AI चा अधिक वापर करणे कधी चुकीचा उपाय ठरतो?
समस्या अस्पष्ट प्रक्रिया, आवश्यक कौशल्याचा अभाव किंवा कमी विश्वास ही असेल, तर AI चा अधिक वापर केल्याने ती आणखी बिघडते. चांगला प्रस्ताव कसा असावा यावरच संघात एकमत नसेल, तर सहाय्यक ते सोडवू शकत नाही; तो फक्त कोणालाही मान्य नसलेले मसुदे अधिक वेगाने तयार करेल. आणि कर्मचाऱ्यांना नोकरीची चिंता असेल, तर स्पष्टपणे चर्चा न करता आणखी साधने दिल्याने चिंता कमी होणार नाही, उलट वाढेल.
भरती, कामगिरी आणि शिस्तभंग यांसारख्या व्यक्तींशी संबंधित निर्णयांमध्ये सर्वाधिक काळजी घेणे गरजेचे असते. हे निर्णय सर्वसाधारण सहाय्यकाकडे सोपवू नका आणि त्यासाठी कोणतेही विशेष साधन वापरण्यापूर्वी कायद्यानुसार तुमची स्थिती तपासा.
कर्मचाऱ्यांनी कामाच्या ठिकाणी AI वापरायला कसे शिकावे?
केवळ सर्वसाधारण आढावा घेण्यापेक्षा, स्पष्ट नियम आणि परिणामांवर अभिप्राय मिळाल्यास कर्मचारी स्वतःच्या कामांवर अधिक चांगले शिकतात. AI वापरून पाहण्यासाठी सुरक्षित वातावरण तयार करणे आणि एखाद्या कामात मानवी देखरेखीची गरज असलेले टप्पे ओळखणे यांत मनुष्यबळ क्षेत्रातील व्यावसायिकांची भूमिका CIPD ने अधोरेखित केली आहे. AI साक्षरतेवरील आमच्या मार्गदर्शकात याचा व्यापक पाया स्पष्ट केला आहे.
Tosheo.ai हे 5 ते 200 जणांच्या संघांना भूमिकेनुसार सराव देण्यासाठी विकसित करण्याचे नियोजन आहे. प्रत्येक धड्याच्या शेवटी प्रत्यक्ष AI साधनात काम करायचे असेल आणि शिकणाऱ्याला दिसणाऱ्या मूल्यमापन निकषांनुसार गुण दिले जातील. व्यवस्थापकांना कौशल्यातील प्रगती आणि धडे पूर्ण केल्याची स्थिती दाखवण्याचे नियोजन आहे, संभाषणांच्या मूळ नोंदी कधीही दाखवल्या जाणार नाहीत. उत्पादनाची उभारणी अद्याप सुरू झालेली नाही; नियोजित दर किंमत पृष्ठावर आहेत.
स्रोत आणि व्याप्ती
NIST, AI 600-1 निर्मितीक्षम AI रूपरेषा, July 2024 ↗
Acas, 4 पैकी 1 कामगाराला AI मुळे नोकऱ्या जातील अशी चिंता आहे, 28 April 2025 ↗
Acas, एक तृतीयांश नियोक्त्यांना वाटते की AI मुळे उत्पादकता वाढेल, 15 May 2025 ↗
युरोपीय आयोग, AI साक्षरता: प्रश्न आणि उत्तरे, 27 July 2026 रोजी सुधारित ↗